You are here

Obrzęk limfatyczny

Obrzęk limfatyczny

Obrzęk limfatyczny może się objawiać jako opuchlizna jednej lub więcej kończyn i obejmować kwadrant klatki piersiowej odpowiadający zajętej kończynie. Opuchlizna może również obejmować inne części ciała, np. głowę, szyję, piersi lub genitalia. Obrzęk limfatyczny to efekt nagromadzenia płynu lub innej substancji (np. białek) w przestrzeniach tkankowych na skutek zaburzenia równowagi pomiędzy produkcją i transportem płynu śródmiąższowego. Powstaje on w wyniku wad rozwojowych systemu limfatycznego lub uszkodzenia naczyń i/lub węzłów chłonnych. 

Obrzęk limfatyczny jest przewlekłą chorobą, która obecnie nie jest uleczalna. Jednak poprzez odpowiednią terapię można złagodzić objawy. Jeśli obrzęk limfatyczny nie jest leczony, może się rozwinąć i stać się trudny do opanowania. 

Ilu pacjentów to dotyczy?

W momencie narodzin w przybliżeniu u jednej osoby na 6000 rozwinie się pierwotny obrzęk limfatyczny; ogólną częstość występowania obrzęku limfatycznego / przewlekłego obrzęku oszacowano na 0,13–2 procent. W krajach rozwiniętych ogólnie zakłada się, że najczęstszą przyczyną obrzęku limfatycznego jest choroba nowotworowa.

Wydaje się, że od 25 procent do 50 procent chorych cierpi z powodu innych form obrzęku limfatycznego, takich jak pierwotny obrzęk limfatyczny, obrzęk limfatyczny związany z nieprawidłową funkcją żył, urazem, opuszczeniem nogi poniżej poziomu ciała lub chorobą serca. 

Jakie są czynniki ryzyka?

Dokładny profil ryzyka wystąpienia obrzęku limfatycznego nie jest znany. Może istnieć wiele czynników ryzyka predysponujących do rozwoju obrzęku limfatycznego lub takich, które będą miały wpływ na postęp, ciężkość i dalszy przebieg choroby.

Klasyfikacja obrzęku limfatycznego

Obrzęk limfatyczny jest określany jako pierwotny lub wtórny.

  • Uważa się, że pierwotny obrzęk limfatyczny jest wynikiem wrodzonych nieprawidłowości systemu transportującego chłonkę.
  • Wtórny lub nabyty obrzęk limfatyczny powstaje w wyniku uszkodzenia naczyń limfatycznych i/lub węzłów chłonnych albo w przebiegu niewydolności funkcjonalnej. Zakażenia powstałe w wyniku ugryzień owadów, poważnych ran oraz oparzeń mogą być przyczyną obrzęku limfatycznego, jeśli uraz uszkodził naczynia limfatyczne. Każda operacja, poważny uraz lub promieniowanie stosowane w leczeniu choroby nowotworowej również może spowodować wystąpienie choroby. Może ona ponadto wynikać z niewydolności limfatycznej z dużym rzutem.

Leczenie obrzęku limfatycznego

Obrzęk limfatyczny ma różne etapy rozwoju. Odzież uciskowa może być używana w ramach profilaktyki lub jako element początkowego leczenia pacjentów z niewielkim obrzękiem limfatycznym kończyny górnej. Główne zastosowanie odzieży uciskowej obejmuje długoterminową terapię obrzęku limfatycznego, zwykle po okresie intensywnego leczenia. Ogólnie rzecz biorąc, poziom ucisku używany w terapii obrzęku limfatycznego kończyny górnej jest niższy niż w przypadku obrzęku limfatycznego kończyny dolnej (1).

Niektórzy pacjenci, zwłaszcza osoby, które były leczone z powodu raka piersi, mogą nosić rękawy uciskowe o niewielkim stopniu ucisku (15–20 mm Hg) po to, by zminimalizować ryzyko rozwoju obrzęku limfatycznego. Rękawy uciskowe mogą być noszone w sytuacjach obarczonych ryzykiem, to znaczy podczas lotu samolotem, ćwiczeń lub przeciążania ramienia. Dla pacjentów z niewielkim obrzękiem lub dobrze udrożnionymi kończynami rękaw zapewniający ucisk na poziomie 20–30 mm Hg może być odpowiedni. W przypadku pacjentów ze znacznym obrzękiem istnieje kilka metod zmniejszenia obrzęku poprzez udrożnienie kończyn, włączając manualny drenaż limfatyczny i/lub bandażowanie uciskowe.

Wyniki leczenia można podtrzymać, używając odzieży uciskowej. Odzież uciskowa może być również stosowana w ramach początkowego leczenia pacjentów z niewielkim obrzękiem limfatycznym kończyn górnych i minimalnymi zmianami w obrębie tkanki podskórnej oraz zmianami kształtu. W przypadku znaczącego obrzęku ciastowatego konieczne jest zastosowanie wielowarstwowego bandażowania obszaru objętego obrzękiem limfatycznym w celu zmniejszenia i ustabilizowania opuchlizny przed zastosowaniem odzieży uciskowej.

Odzież zapewniająca niski poziom ucisku ma również znaczenie w leczeniu objawów u pacjentów paliatywnych. 

Jak zminimalizować ryzyko wystąpienia obrzęku limfatycznego?

  • Należy dbać o skórę i paznokcie.
  • Należy stosować zbilansowaną dietę.
  • Należy utrzymywać optymalną masę ciała.
  • Należy unikać ciasnej bielizny, ubioru, zegarków i biżuterii.
  • Należy nosić wygodne, podtrzymujące obuwie.
  • Należy ćwiczyć lub często poruszać kończyną oraz ją unosić.
  • Należy unikać urazów.
  • Należy unikać ekspozycji na ekstremalne zimno lub ciepło.
  • Należy używać filtrów przeciwsłonecznych o wysokim współczynniku i środków odstraszających owady.
  • Należy używać siatek chroniących przed komarami, przebywając na obszarach endemicznych słoniowacizny.
  • Należy nosić odzież uciskową, jeśli została przepisana lub zalecona.

Przypis:

1 „Lymphoedema Framework: International Consensus. Best Practice for the Managment of Lymphoedema” 2006, s. 19–39.